|
Deel 21:
Ut Sträötje en de Nuuje waeg.
|
De
Julianastraat.
Vanaf de trappen naast de Schippersbeurs liep de Kerksteeg rechtdoor
tot ter hoogte van de huidige Wijngaardstraat (voorheen Elserveldweg) en
ging vervolgens over in de weg naar Stein. Vlak achter de kerk was er een
verbinding tussen de Kerksteeg en op de Berg. Hieraan lagen o.a. de school
en het gemeentehuis. Het nog bestaande witte huis achter de kerk lag op de
hoek met van deze verbinding met de Kerksteeg. Dit huis is derhalve een
laatste overblijfsel van de oude Berg. Behouden gebleven doordat
Rijkswaterstaat hier kantoor heeft gehouden tijdens de aanleg van het
kanaal.
Ook was er een voetpad dat vanuit de kerksteeg achter de Dorpstraat en
Raadhuisstraat naar de Driekuilenweg (Ch de Gavrestraat / Schoolstraat)
liep. Dit voetpad wordt later “Achter de Tuinen” genoemd en wordt
uiteindelijk de Julianastraat In oorsprong gaat deze weg terug op de in de
inleiding beschreven landweer rond het dorp.
|
|
Op deze
kaart uit 1815 kan men het voetpad “achter de Tuinen” goed zien. Hierop
komt een voetpad vanuit de Wijngaardstraat (in twee takken) uit. Dit
voetpad komen we ook tegen als het Kerkeveldvoetpad. Tussen de
Julianastraat en de Wijngaardstraat had de kerk bezittingen, vandaar
Kerkeveld . Nabij de uitmonding van dit voetpad in de Wijngaardstraat lag
de Tiendschuur (zie ook Elserveld). De grote percelen zijn allemaal
oorspronkelijk kasteelbezit. |
Het
is dit voetpad dat na de aanleg van het Julianakanaal ten behoeve van de
huizenbouw en verbinding met de brug over het kanaal en met Stein tot een straat
wordt omgevormd. Omdat het de eerste nieuwe straat sinds lange tijd is, noemen
de Aelsenaeren deze straat de “Nuuje waeg”. In de tweede wereldoorlog zijn
de namen van de koninklijke familie verboden, dus ook de naam Julianastraat. Die
heet dan gedurende de oorlog Kerkstraat.
Situatie 1935
Op zich was Kerkstraat helemaal geen verkeerde naam. Het was de
toegangsweg naar de St Augustinuskerk voor de bewoners van de
Stationsstraat en Koolweg in de tijd voor de bouw van de Mariakerk.
Goed is hier te zien het stelsel van voetpaden tussen de wegen
waarvan men zich bediende. Deze voetpaden werden niet alleen
gebruikt als afkorting op de hoofdwegen, maar waren ook belangrijk
om met een kruiwagen of hondenkar de akkertjes en veldtuinen snel te
kunnen bereiken. Gebruik van de veldwegen betekende vaak ook grote
omwegen. |
Aan
de Dikke Stein.
Na
de aanleg van het kanaal ontstond ook achter de kerk een geheel nieuwe situatie.
Hier splitste zich de weg in de weg naar de brug en naar Stein. Midden op die
splitsing werd de Dikke Stein geplaatst. Deze had men bij de kanaalaanleg
gevonden en naar boven gehaald. De Dikke Stein ligt er nog maar aan de huidige
plaats zijn er misschien drie anderen vooraf gegaan. Naar deze steen noemt men
dit punt “Aan de Dikke Stein”. Ook het café op de hoek heeft deze naam
aangenomen. De oorspronkelijke naam van het café was Neerlandia.
|
 |
Het
beschreven gebied in 1942. De Julianastraat is omgedoopt in Kerkstraat.
Men kan goed de oudste huizen aan deze straat herkennen, die na de
kanaalaanleg gebouwd werden.
Tussen
“’t Sträötje”en de “Nuuje waeg” loopt “de Steeg”.
Onderaan bij de kerk heet het “Aan
de Dikke Stein”. Op de kaart kan men goed het driehoekje zien waarvoor
de steen lag.
|
|
De
Dikke Stein in de jaren 60. Veilig, midden op de weg!
Verder
kende het gebied tussen de huidige Schoolstraat, Raadhuisstraat (tot aan
de oude bebouwing) en de Julianastraat een aparte naam namelijk “de
Kemp”. Het is heel goed mogelijk dat hier ooit een kamp (afgeschermde
tuin of tuinencomplex) heeft gelegen welke behoorde tot de alleroudste
kern van Elsloo. Beschermd door de landweer (Julianastraat), de latere
Raadhuisstraat en Schoolstraat.
|
 |
De
Raadhuisstraat (ut Sträötje)
De
oorsprong van de Raadhuisstraat ligt in een veedrift naar de heide. Het laatste
stuk was ook een holle weg. Al eerder sprak ik het vermoeden uit dat de velden
van Elsloo voor het jaar 1000 gezocht moet worden in de rechthoek tussen de
Maasdalrand, Schaarstraat, Drie Kuilenweg en Raadhuisstraat. In die tijd had de
Raadhuisstraat een dubbelfunctie, als landwering van de velden en (later) als
veedrift naar de heide (die toen waarschijnlijk al begon bij het de kruising aan
het Heilig Hart).
|
 |
|
De
Raadhuisstraat in 1925. Duidelijk is te zien dat het bovenste gedeelte
een holle weg was. |
De
naam Raadhuisstraat dateert pas van na de kanaalaanleg toen een villa werd
omgebouwd tot gemeentehuis (Raadhuis) nu is dit de bibliotheek. De
Raadhuisstraat is eigenlijk de uitbreiding van Elsloo als compensatie van het
verlies van huizen en bouwplaatsen door afspoeling door de Maas. Men ging toen
nieuwbouw plegen op een veiliger plek dan bij de Maas. Dit deed dit niet alleen
door op open plekken tussen de huizen van het overige dorp te bouwen
(verdichten) maar ook door langs de Raadhuisstraat te bouwen. Deze ontwikkeling
heeft tot gevolg gehad dat Elsloo veranderde van een langgerekt ruimtelijk dorp
langs de Maas in een dichte kern rond de Maasberg met een uitloper oostwaarts
naar de Graetheide.
|
 |
De
Raadhuisstraat in 1845. Der
Bourgondische Hoeve bestaat dan nog niet. Wel ligt er dan rechts naast
de latere hoeve een nu verdwenen huis. Dit is lange tijd het laatste
huis van de bebouwde kom van Elsloo geweest. Als men bedenkt dat het
eerste huis van Beek aan de Rijksweg lag, kan men zien dat beide dorpen
vroeger veel verder van elkaar aflagen dan nu. |
De
huizen in de huidige Raadhuisstraat werden “in ut Sträötje” genoemd. Dit is
overigens ook het gebied wat met “Boven in het Dorp” bedoeld werd. Misschien
dat de naam Sträötje samenhangt met de (eerder beschreven) afgespoelde “de
Straet”. Het kan zijn dat mensen die hun bezittingen verloren hadden in “de
Straet” zich bij elkaar hervestigden in de toen onbebouwde Veestraat, die men
ten slotte ging noemen naar hun vorige straat maar dan in verkleinvorm. Deze
veronderstelling is overigens niet op feiten is gebaseerd. Dit zou wel van
toepassing kunnen zijn op de eerste huizen van de Raadhuisstraat (tegenover de
dorpspomp) aangezien deze er uitzien of ze niet een boerderij achtergrond
hebben. Bij de Maas en in “de Straet” woonden tenslotte Maasschippers.
|
Situatie
1910
Het
lijkt erop dat men de oude grens met de heide (de Driekuilenweg) in een
keer heeft opgeschoven. De grens werd toen de landweer “de Elserheggen”.
De functie van de kruising “Aan het Heilig Hart” als toegang tot de
heide en knooppunt van wegen verschoof naar het latere Dorine
Verschureplein, de veestraat (’t
Sträötje) werd verlengd tot de
Elserveeweg (Stationsstraat), in het verlengde van het voetpad achter de
Tuinen (Julianastraat) kwam het Vischerspoelvoepad (Jurgensstraat). De
Elserveldweg kreeg zijn tegenhanger in het Vunderke. De Schaarstraat als
landweer werd de landweer langs het Meldert naar de Elserheggen.
Als men nu de Driekuilenweg als midden pakt, waren de gebieden
links(C 1) en rechts (B1) van
deze weg spiegelbeelden van
elkaar. Op zijn minst opvallend. |
|
