Deel 3: Elsloo
voor het jaar 1000
Als
men Elsloo in de middeleeuwen wil (500-1500) beschrijven dan moet men dat in twee gedeelten doen. De tijd voor het jaar 1000, de tijd
waar we bijna niets van weten, en de tijd tussen 1000-1500 waar we meer
van weten. Ook moet men de huidige
oude kern niet zien als een overblijfsel van het middeleeuwse Elsloo. We
moeten dus iets gaan beschrijven wat nauwelijks
aan het huidige is te koppelen. Nog sterker, zelfs de plaats is
grotendeels verdwenen, hier ligt nu het Julianakanaal en stroomt de Maas.
Toch willen we een poging wagen.
Op
de eerste plaats moeten we proberen de geografische situatie te
reconstrueren.
De
Maas liep toen westelijker als heden. Waar deze in die tijd stroomde weten
we niet waarschijnlijk liep bij Elsloo een tak tussen Boorsem en Kotem
door. Ook is het waarschijnlijk dat de Geul in de buurt van Elsloo tussen
Boorsem en Kotem in de Maas uitmondde. We hebben het sterke vermoeden dat
in deze tijd de Maas tussen Rekem en Urmond uit meerder takken bestond,
waarvan een of twee takken in de zomer water voerden en de overige droog
vielen. In de winter echter vulden zich alle takken met water. De
nederzettingen in het Maasdal lagen dan op eilandjes. Door de verdeling
van het water over de diverse armen werd de kracht van de stroom gebroken
en was bewoning van het Maasdal goed mogelijk.
Verder waren er door de slechte afwatering van de beken die
ontsprongen in de maasdaloever grote drassige weidegebieden. De Scharberg
die nu steil uit de Maas oprijst, was veel groter en reikte tot aan de
overzijde van de huidige Maas en stak als een strategisch punt uit in het
Maasdal en vormde zo een uitstekende plaats om te wonen. Vanaf de hoge
Maasoever naar het oosten strekten zich grote bossen uit.
De
na de Romeinse tijd binnenvallende
Franken vestigen zich bij voorkeur in de rivierdalen.
In Stein is op het Keerend een grote Frankische begraafplaats
opgegraven. In Elsloo is niets bekend van archeologische vondsten uit de
Frankische tijd. Dit betekend
echter niet dat ze er niet geweest zijn. Door het afspoelen van de
Scharberg en latere afgraving voor het Julianakanaal zijn waarschijnlijk
de vroegste sporen van het middeleeuwse Elsloo verdwenen. Gaan we dit
Elsloo zoeken dan, dan vinden we dat terug in het voormalige gehucht de
Jodenstraat. Dit heeft gelegen op het voormalig plateau tussen de
autowegbrug en het kasteel in de Maas bij Elsloo.
Ter
plekke stroomt nu de Maas. In een lang gerekt lint lagen de vakwerkhuizen
hier op ruim bemeten percelen langs
een weg die hier de Maasdaloever volgde en mogelijk teruggaat tot de
oudste verbindingswegen in ons gebied. Het is dezelfde weg waarlangs Stein
en Urmond en meer Maasdorpen ontstonden. De orientatie was duidelijk op
het Maasdal gericht. De Maas was tenslotte de belangrijkste verkeersader
en veeteelt (in het Maasdal) was belangrijker dan landbouw. Het dorp was
eigenlijk een nagenoeg zichzelf voorzienend eilandje in een grotendeels
woest onontgonnen landschap.
In
de loop der tijd breiden de velden zich achter de nederzetting uit en is
het oudste veld van Elsloo, het Elserveld, toen ontstaan met als
begrenzing met de woeste gronden de huidige Driekuilenstraat.
Verder zullen er misschien weidegebieden in gebruik zijn geweest in
het gebied wat nu Catsop is. Het
wegennet bestond uit de
vermelde weg langs de Maas en enkele toegangswegen naar de velden,
omringende plaatsen en veedriften naar de weidegebieden. |
