Na
de behandeling van de Maas voor 1150 kunnen we overgaan tot het bespreken
van de Maas tussen 1150 en 1450. Het jaar 1450 is overigens een aanname.
De nieuw gebouwde kerk wordt namelijk in 1459 ingewijd nadat de
oorspronkelijke kerk was weggespoeld. We nemen aan dat dit wegspoelen ruim
voor 1459 heeft plaatsgevonden vandaar het jaar 1450.
Rond die tijd verliet na een grote overstroming de Maas haar
bedding tussen Kotem en de Hal en stroomde voortaan rechts van de Hal i.p.v.
links. Het begin van een voor Elsloo desastreuze maar voor het graafschap
Rekem zeer gunstige ontwikkeling. Het is deze overstroming waarvan Peter
Treckpoel schrijft dat de kerk en burcht van Elsloo “bynae al tezamen
ewech”
waren
gedreven. Het is inmiddels duidelijk dat toen wel de kerk is weggedreven
maar het kasteel niet. De kerk
heeft waarschijnlijk de pech gehad te liggen op een uitstulping op de
rand van de helling (net als in Stein en Urmond) en werd daardoor
als eerste slachtoffer van de Maas.
|
 |
Recente foto
van de Hal en Elsloo vanuit het Maasdal.
|
|
 |
Schematisch hebben we
hier de situatie van rond 1450 proberen weer te geven van het
door de Maas weggespoelde gedeelte van Elsloo. Links van de
Hal in vak 1 de Maas. In vak 2 het kasteel met grachten en de
voorburg, de oudste kerk, de
oorspronkelijke Jodenstraat en de weg vanaf het slot
naar het Elserveld..In vak 3 het gedeelte welk bij de aanleg
van het Julianakanaal is verdwenen en in vak 4 de nog
bestaande oude kern. (Zie ook de beschrijving van het kasteel
in artikel 19).
|
|
 |
De vermoedelijke
loop langs Elsloo rond het jaar 1500.
Het kasteel ligt nog net op
de rand van de Maas. De aangegeven kerk is dan al in de Maas
gevallen. Verder is de
bebouwing langs de Jodenstraat, op de (Huys)Berg, Op de Maas en
Batsteeg weergegeven. De gele strepen geeft de toenmalige helling
van de Scharberg weer. Voor het verloop tussen Elsloo en Geulle
verwijzen we naar de beschrijving van de Baenje in aflevering
25. |
|
Het laatste
veerpontje van Elsloo van veerman Ernst Penders. |
 |
De
vorming van de Maas langs Elsloo
Vanaf
1450 volgt er een periode van ca 400 jaar waarin de Maas haar huidige
bedding zoekt. Enerzijds schuift ze vanuit de beemden richting Kotem en
anderzijds vanuit de Kotemerweerd graaft ze zich in de Scharberg. Het
kasteel is in dit proces een draaipunt gelegen op een schiereiland in de
Maas dat uiteindelijk door de bochtvorming in de Scharberg wordt
ondermijnd (dus niet vanuit de beemden) en uiteindelijk
in de rivier verdwijnt. De
ontwikkeling vanuit de beemd loopt hierbij achter op het afspoelen van de
Scharberg. Hier krijgt men dan een vreemde situatie dat de berg en
bebouwing ten noorden van het kasteel al helemaal weggespoeld is, terwijl
het kasteel zelf en de hiervoor liggende bebouwing langer in tact is
gebleven. Vandaar ook dat de kerk
rond
1500 al niet meer in de archieven voorkomt maar het kasteel tot ver in de
17e eeuw wel.
|
 |
Overzichtskaart
nr 2, de totale situatie van het onderzoeksgebied rond 1500. De
tak tussen Boorsem en Kotem
is dan al niet meer actief wel nog de oostelijke tak
langs Rekem. De stroom langs Elsloo wordt steeds sterker. (De
stippellijn is de huidige loop van de Maas). Het rood omkaderd
gebied is in deze aflevering behandeld. Het
blauw omkaderd gebied behandelen we in de volgende aflevering.
|
|
 |
Het
Maasdal tussen Rekem en Elsloo waar grote koerswijzigingen van de
rivier hebben plaatsgevonden. De foto is genomen vanuit Rekem waar
men vaag de kerktoren van Elsloo kan zien (in gele circel). |