Deel 71: Groot Meers 2

Opmerking:
In deel 69 maakten we melding van de Voortjensweg tussen de Kerkstraat en de Meerserdijk. Inmiddels weten we dat deze Vaartjensweg heette. Vaart is dialect voor oprit. De weg is inderdaad een oprit naar de dijk en misschien bij
de dijkaanleg als zodanig aangelegd.

De Grote Straat 2.
In de vorige aflevering beschreven we het deel van de Grote Straat met aansluitende wegen in de richting van de Maas. We nemen nu weer de Kerkstraat als vertrekpunt om het gedeelte van deze straat naar de Veldschuur met aansluitende wegen te beschrijven.

Het andere gedeelte van de Grote Straat . Opvallend is dat dit gedeelte smaller is dan het gedeelte naar de Maas. De straat is eigenlijk een grote trechter.

1847

1897

Hier kan men zien dat voor cafe de Villa aan de straat een pleintje ligt. De bebouwing aan weerszijden van dit pleintje reikte in 1847 nog niet tot aan de straat.Men kan ook goed zien dat in 50 jaar de percelen steeds verder versplinterd raakten.


In de punt die de Dijksteeg met Grote straat maakt, ligt een woning welke vroeger “Onger de Paort” werd genoemd . In 1847 vertrekken er twee wegen vanuit de Grote straat naar de Koeweide in 1897 nog maar een. Volgens de overlevering was de huidige weg nog in de vorige eeuw een voetpad (in 1847 blijkbaar een weg of een voetpad als weergegeven). De andere (nu verdwenen) verbinding was de weg naar de Koeweide. Momenteel is het voetpad dus de weg.

We hebben het al eerder gezegd. De straat-namen in Meers zijn ongekend verwarrend voor een buitenstaander (zoals de schrijver). In 1942 tekent Cel Lemmens een prachtige kaart op het gemeentehuis van Elsloo, ook van Meers. Ondanks dat hij op de gemeente werkt, schrijft hij namen in de straten die de verwarring nog groter maakt. Het Dijkske noemt hij “ Het straatje” hetzelfde als de huidige Kerkstraat, die echter rond 1900 Meerser dorpsweg heette.Wel heette het verlengde naar van de laatste naar Klein Meers het “Meerserstraatje” waarschijnlijk is “het Straatje” hier van afgeleid en is men dit ook gaan gebruiken voor de Meerser Dorpsweg. Verder noemt hij de Koevaart ook Koeweide. Nog steeds is dan de later vervallen verbinding naar de Koeweide in gebruik. Deze droeg de prachtige naam “Bromsteeg”. Wat in die steeg in Meers ooit gebromd heeft weten we echter niet, misschien een bruine beer…..

De Grote straat bestaat eigenlijk uit twee delen. Het brede stuk vanaf de Kerkstraat naar de Maas en het smallere stuk vanaf de Kekstraat naar de Battenweg.
Zelf vermoeden we dat de eerste huizen aan de Grote Straat gebouwd werden achter de oude Maasdijk die langs het smalle gedeelte van de Grote straat heeft gelopen (en tot op de dag van vandaag aan hoge stoepen en verkleuringen aan de gevels van de huizen is af te lezen). Mogelijk als uitwijkplaats voor de inwoners waarvan de erven (rond 1645) afgespoeld waren door de Maas of bedreigd waren. Ook zal dit gebeurd zijn voor het ontstaan van de Koele. We kunnen ons niet voorstellen dat men bouwt met de mogelijkheid van een nieuwe Maasarm in de rug waarvan het water door de oude dijk niet weg kon. De oude dijk was laag en bescherming tegen de Maas zal niet de reden zijn geweest om zich daarachter te vestigen. Dit zal meer te maken hebben gehad met de beschikbaarheid van percelen een eind van de Maas af. Wellicht heeft de dijk hun nog beschermd bij hoog water tegen water uit de vroegere loop. Deze is namelijk, gedeeltelijk, tot aan de Grote straat nog lange tijd actief geweest (hierop komen we nog terug).

De rode stippen geven het verloop van de oude dijk aan.

Later raakt de Grote straat aan de overzijde en als laatste tussen de Grote straat en het Diekske bebouwd. We hebben zelfs aanwijzingen dat er ook een paar huizen aan de noordzijde van het Diekske hebben gelegen.

Men kan er wel vanuit gaan dat men zich eerst veilig diende te voelen eer men in de richting van de Maas weer ging bouwen. Dat moet zijn geweest nadat de Maas niet meer over de Koeweide liep en men beschermd werd tegen de huidige Maas. Men zou hierbij denken aan rond 1720 na het leggen van de huidige Meerserdijk. Maar dit kan ook eerder zijn geweest. Hoewel aanwijzingen hiervoor ontbreken, kunnen we ons namelijk niet voorstellen dat men al voor de aanleg van de grote dijk de mogelijkheid onbenut heeft gelaten om een dijk dwars over de Grote straat tussen de resten van de “Verkesbat” (bij cafe de Witte Börstel”) en het Diekske te leggen.
Waarschijnlijk liep toen de Maas nog iets westelijker. Later heeft men meer landinwaarts de huidige dijk gebouwd.

Zo ontstond een bebouwde driehoek gevormd door de Grote straat, de “weg achter de Heggen” en de dijk langs de Maas . Later is de bebouwing steeds verder verdicht door opsplitsingen van percelen en huizen.

Op de Koowei (de huidige straat Koeweide)
De historische koeweide was een weidegebied dat lag tussen Groot Meers en de oude Maasloop (zie eerder). Zoals alle dorpen was ook Groot Meers omringd met een stelsel van ondoordringbare heggen. Ook de scheiding met de Koeweide bestond uit heggen achter de huizen van de Gro(o)te straat. Later zijn de heggen opgeruimd en ontstond op de plaats een veldweg achter de huizen. Deze heette dan ook de “Weg achter de Heggen” (rond 1900 was het Heggenvoetpad). Deze liep (en loopt) van de ene naar de andere kant van de Grote straat achter de huizen. Alleen heet de helft ervan nu Koeweide en zijn er aan weerszijden huizen gebouwd. Eerst op de percelen achter de huizen aan de Grote straat en pas veel later aan de overzijde. Het resterende gedeelte van “Achter de Heggen” is geen straat geworden omdat deze hier te kort achter de huizen liep en er derhalve geen ruimte was voor huizenbouw. Het is nu een “straat” met aan weerzijden schuren i.p.v. huizen.

De Koowei, voorheen “Achter de Heggen”. Het huis rechts en het huis midden op de foto zijn de oudste huizen aan de zuidkant van de Koeweide. Aan de linkerkant bij de heg was eerst de verbinding tussen de Grote straat en de Koeweide.

Achter de Heggen.

Het Hoekvoetpad.
Vanuit de grote straat liep nog een voetpad (de hoek om) naar de Meerserdorpsweg (nu Kerkstraat), dit is het Hoekvoetpad. Nu is de aansluiting de Vresmanstraat en het voetpad de Schoolsteeg. In eerste instantie was dit een afkorting om via de Vaartjensweg over de dijk naar Elsloo te gaan of via het Meerser straatje naar Kleine
Meers en Stein.