Aelse, 'n gedich

(Jos Hanssen)

Wo bèste toch gebleeve

Mien dörpke aan de Maas

Mit en mit, get weggedreeve

Versjlak, wie bloome in ein vaas

Aelse, dao is väöl goods vergange

bès grwètsj op alles watste höbs

wat weg is, dat kènste neet vervange

de mis gèt, este door oos dörpke löps

Willie Sjteps zaot toen al in ‘t zaot

En Sjef  de Palm dae zaot al in de raod

De Mint in Catsop veur eine liter petrol of nuuj käökegerei

En d’n Heiboer dae zaet nwats mjè nei

Nao An van de Vonk veur ein bölke wol of ein klöske gare

Allemaol herinneringe die ver motte beware

De prosessie ging euver paetjes van gekleurde zèndj

Wo bèste toch gebleve mien deerbaar Aelser lèndj….

Wo bèste toch gebleeve Mien dörpke aan de Maas Mit en mit, get weggedreeve Versjlak, wie bloome in ein vaas Aelse, dao is väöl goods vergange bès grwètsj op alles watste höbs wat weg is, dat kènste neet vervange de mis gèt, este door oos dörpke löps Wètste nog dat Jan de Not nog sjeun lapde en Wies van Willemke ein pilske tapde en Henk van Sjtaeves 50 jaor gelèèje op de pendale trapde en Don Camillo nog zônger helm op de Solex sjtapde Henk Steevens, Tour de France 1953   Wètste nog dat ver biej Gus van de Pieper de appele gapde en Gus ôs dan in de kraag sjnapde en meister Pesch mich mit sjpieke betrapde en de tillevisies nog neet zapde Wo bèste toch gebleeve Mien dörpke aan de Maas Mit en mit, get weggedreeve Versjlak, wie bloome in ein vaas Aelse, dao is väöl goods vergange bès grwètsj op alles watste höbs wat weg is, dat kènste neet vervange de mis gèt, este door oos dörpke löps Wètste nog dat Mia van Waube de luuj nog kapde en boer Dols in 't aerpeleveldj dabde en opa 't kachelhout kapde en de vösje in de Maas nog hapde Wètste nog dat Tjeu d'n Taaiman nog Berliner bolde en appelflapde en veer op de Cauberg veur Sjefke Janse klapde en dat eine wethouwer neet opsjtapde toen ja toen waor 't dat ich nog gèt van gemeintepolitiek sjnapde Sjefke Janssen (midden) Nederlands kampioen

Kirmis in Kaotem

(Guus Peters )

Het veer tussen Elsloo en Kotem is al lang weg.en de bindingen met Kotem (die heel sterk waren) zijn verwaterd. Ook de sfeer bij de Maas is weg. Het veer, de vissers, belangstellenden, het bruggetje over de Molenbeek. Toch is dat ook een stuk geschiedenis voor degenen die nu 40-55 jaar oud zijn. Toen het veer er nog was kwamen de jongens uit Kotem en Boorsem naar het wijd en zijn bekende jongerencentrum Utopia. Sommigen kregen ook verkering met meisjes uit Elsloo. Anderzijds met kermissen etc. trokken velen van Elsloo naar Kotem waar men dan niet alleen bekenden uit Kotem maar ook Aelsenaeren trof die in Kotem waren gaan wonen. Men was er zeker niet vreemd.

Het naar Belgie gaan noemde men overigens “de paöl (grenspalen) euver gaon”. Bij het veer was het een populaire stek voor vissers. Hier kwam het riool in de Maas uit met………voer voor de vissen. Nu het rioolwater eerst via de waterzuivering gaat zit hier niet meer zoveel (lekkere !!!) vis.

Toen ik een jaar of 15 (1974) was gingen we met een groepje jongens en meisjes uit Elsloo op een zondagmiddag stiekem naar de zomerkermis in Kotem (een paar meisjes hadden een afspraak met een Belgisch vriendje). Het was de tijd van strakke spijkerkleding en lange haren.

We fietsten vanaf de Dikke Stein over de kanaalbrug naar de Maas. De jongens fietsen om het hardst om bij de bel te komen. De eerste slaat met de ijzeren hamer aan een ketting op de bel, eigenlijk een ijzeren ring de echte bel is al lang geleden gestolen. Het geluid van de ring galmt metaalachtig over het water, de deur van het veerhuis gaat open, Ernest Penders komt naar buiten. We lopen met de fiets over het bruggetje, rechts zitten vissers uit Elsloo, die roepen “woo gaot geer haer ? “ “ Nao de kirmis in Kaotem zeker ?” “ Waet de mam dat ? “ Maedjes kiek maer good oet dat neems uch get deit” “Drenk maer neet te väöl Belsj beer “.

De Maas bij Elsloo ooit een druk vertrek-punt voor uitstapjes naar Kotem. Links de restanten van het belhuisje, eigenlijk een klein monument dat gerestaureerd moet worden als herinnering aan het veer.

Ondertussen glijd het veer aan de strakke kabel over de Maas richting Elsloo.
Een eeuwenoud ritueel, maar dat beseft niemand. Ook staat niemand er bij stil dat het snel zal weggaan. In de verte razen al sinds 1973 de auto’s over de Europabrug. Ze staan aan de wankele steiger die met de hoogte van het water meegaat. Ernest hangt het veer met een ketting vast en trekt het bij.
Dan mogen ze het veer op. Het veer pakt de stroom en gaat vanzelf vooruit.
Ondertussen betalen we het veergeld (ik geloof een kwartje). Aan de andere kant aangekomen is de aanlegsteiger van beton en een loodrecht betonnen voetpad moet genomen worden. Dat is duwen!

Bovenaan gekomen zitten ook Aelsenaere, niet te vissen maar binnen in het cafe van het veerhuis.
We fietsen richting Kotem gaan door een dalletje en passeren een oude bunker. Dan zien ze voor zich de attracties van de kermis.
 

Aan ‘t vaer.
Hier stappen we af en zetten de fietsen bij elkaar tegen een muur. We lopen over de kermis. Niet lang want daar zijn we al te groot voor. Mijn broer Theo en ik moeten wegduiken, want tot onze schrik komen mijn moeder samen met onze buurvrouw tante Wies langs gefietst die gingen op bezoek bij kennissen in Boorsem. De anderen zeggen mooi daag tegen mijn moeder en lachen zich een deuk.
We gaan naar café de Ponderosa, leggen geld bij elkaar en staan in een groepje de zaak te bekijken. Het cafe is druk vol met vrolijk pratende mensen, ook veel bekenden uit Aelse, er klinkt vrolijke Belgische kermismuziek. We drinken trots grote Belgisch potten bier. De meisjes hebben al of niet hun vriendje gevonden en die er geen heeft houden zich wijselijk bij de jongens.

Grote hilariteit is de bespreking van de inrichting van de WC’s. Een open dakgoot buiten. Het wordt langzaam donker en de sfeer is apart vrolijk. Het is zo dichtbij Elsloo maar toch ook weer zo anders. De groep verzameld zich en verlaat de Ponderosa pas als iedereen er is. Op de kermis branden al lichten en het is druk met harde muziek. Er wordt links en rechts nog wat gekeken en we pakken de fietsen. We fietsen terug naar het veer, we hebben geluk het veer ligt aan de Belgische kant. Even wachten tot de mensen die van het veer komen de helling op zijn en dan snel de helling af. Onderaan bij het veer lopen we tegen elkaar aan en liggen bijna in het water. Ernest staat op het veer en maant tot kalmte.

Hij zet ons over, betalen hoeven we niet want de prijs is een retourtje. De Maas is donker en spookachtig. Heel anders als bij licht. De vissers zijn al weg. Hier ga je niet graag alleen. Boven ons staat de kerktoren met zijn verlichtte platen die zes uur aangeven. Mooi op tijd thuis. De jongens zetten de sprint aan, maar nu bergop. De meisjes manen hun bij hun te blijven. Een paar blijven bij hun. Boven de helling bij de Dikke Stein staan de racers te wachten. Er wordt nog even bevestigd dat het een leuke middag was en men neemt afscheid van elkaar.

Kaotem gezien vanaf de Berg in Elsloo. Ooit 1 km, nu meer dan 10 km rijden van Elsloo verwijderd.

(Pierre Lemmens)

Aelsers leit !

Meas of Maes.

De zaak of ut noe Meas of Maes moot seen, haet jèl get kal gekos. Seen die van Maes dan neet in dat Meas fout is ? Nei, dat doon en wille se neet ! Wooróm  zauwe ze auch ? Ze höbbe ooit zwa de naam geschreeve omdat ze dachte dat ut zwa moos. Veurhaer waore d’r gein regels, men schreef in ut plat wie men dach dat ut good waor. Veur oos kump de sjriefwieze raar euver maer ich ken die van Meas toch waal begriepe. Men moos eine klank weergaeve dae neet in ut Holles besting maer waal in ut Engelsch en dat is de klank dae ste auch wêrs in “bear”  (the brown bear, de broene baer)  veer spraeke dit woord in ut dialect utzelfde  oet es in ut Engelsch, maer schrieve ut noe es baer. Daartig jaor geleeje zouwe veer auch dit woord mesjiens es bear in plaats van baer höbbe geschreeve, en dao zou neemes get van gezag höbbe. Die van Maes zeen nog echte Maaskèntjers en die laote sich door neemes get veurschrieve ! Auch neet door Veldeke of wé dan auch.

Ut maak neet oet wie Baek en Gelaen gesjreeve waere,  maer Meas bliet Meas !!!.

Meas in 1943.

Nao aanleiding hievan waor ut onderwerp van foute in de schriefwieze de aanzat veur ein flink moelgevech tösche de veurzitter van de Sajelaire  en de schriever van dit stök. Volges de létste waere auch in de Aelser vastelaoveswaereld versjillende zaken  verkjért geschreeve .  Dao wil ich hie ut mien ens van zêkke.

Gusjke of Guske.

Op de jéste plaats de naam van oos beeldje  “ut Gusjke”. Ut is de veurzitter van de Sajelaire zelf gewaes  dae de naam aan ut beeldje gegaeve haet en neet ich . Ich weit dat sommige nog ummer denke dat ich dae naam gegaeve höb omdat ich Guus heit. Maer dat is neet zwa. Ich haup dan auch dat neemes geluif dat ich zwao gek bên gewaes om ut beeldje nao michzelf te verneume.  (Es dat waor zou seen, dan zou ich mich toch moote schaame.) Van mich houw er net zwa leef Huubke of Hoebaer (nao de tsjwéde patraonheilige van Aelse St Hubertus) of wie dan auch  maoge heite.

Sien motivatie waor ut verkleinwoord van de auwe naam Gus es aafgeleide van St. Augustinus, de patraonheilige van Aelse. Op sich geine verkjérde. Maer hae haet sich hie laote léije door de naam die in Aelse gegaeve woor aan de familie Janssen, die de Dikke Stein geboet höbbe,  “die van Gusjke”. Wie die J in hunne naam is gekome wêt neemes maer es verkleinwoord veur Gus klop dit in eeder geval neet. (Trouwes, die vanGusjke kome van  Stein aaf, misjien dat dao ut entjwoord lik.)

Aangaonde dit sjappieter is ein anger zaak intersant naamelik, de verangering in naam van ut schwalblaad van de St. Augstinus-schwal. De jétste aaflevering hêde jéts auch Gusjke. Dat is bie aaflevering 2 al verangerd in Guske. Dao haet toch eine ingeseen dat d’r get neet good zaot.

Ut verkleinwoord veur Gus is einmaol Guske en neet Gusjke. Veur Huub is dat Huubke en neet Huubjke, eine kleine stek is ein stekske en gein stekjske, ein klein kas is ein keske en gein kesjke, eine kleine jas is ein jeske en gein jesjke en zwao ken ich blieve doorgaon. Eeder jaor vraoge mich luuj wie dat noe zit mit die J van Gusjke. Bie deze mien entjwoord.

Sjeit of steit.

Op ut standbeeld van de Aelsergeis steit ein tekst geschreeve : “Aelsergeis dat is wooste veur sjteis”.  De J in sjteis kump neet in ut Aelsers veur. Dit mot steit (songer J) seen.

Knöppele of Klöppele

De patronaatsknöppele zitte auch neet good mit de naam. In ut holles is ein dik stök rondj hout eine knuppel maer in ut Aelsers is ut daoróm nog neet knöppel maer bliet ut toch eine klöppel.

Ut sin en blieve toch ein paar schwan klöppele.

Sajelaire of Sajelaere.

In de naam van de vastelaovesvereiniging, en van dees gezet,  zitte auch foute. Air in de naam mot aer seen.  Dat air is Engelsch en beteikend loch. Dus oos carnavalsvereiniging beteikend wie ut noe geschreve weurd eigenlijk Sajelloch. De achtergrondj van dees fout is dezelfde es ich schreef euver Meas. De klank klop inderdaad in ut Engelsch maer de sjriefwies is toch neet good. En om ut gans aaf te make: Eigenlik is ut auch Saajelaer (dus mit döbbel a).

Sajelaire of Saajelaere, mit R of zónger R, veer sin allemaol Aelsenaere en dat is wat tëlt  !!!!

De R in Aelse.

Die van Maes en Stein rolle mit de R, dat is bekend. Maer doon die van Aelse dat noe waal of neet ? Auch dees vraog woar ein zwoar ongerdeil van de discussie. De veurzitter meint te weite dat ut rolle mit de R neet Aelsers is. Ich ben dat neet mit um eins. Natuurlek denkt eine R-roller (wie ich) in Aelse dao anges euver dan eine dae dat neet deit (de veurzitter). Terwiel veer toch allebei ummer in ut zelfde dörp höbbe gewoond, seen veer toch verschillend opgetrokke. Hae meint dat de rollende R, es die in Aelse gebruuk weurt,  van boete aaf kump. Ich mein dat de R altied gerold haet, maer weggeduut is gewoore. 

In Aelse weurd waal degelek mit de R  gerold, allein neet (mje) zwoa völ en zwao sterk. Dat is get wat ich mot toegaeve. Dat ich mit de R rol, höb ich mich  ech neet zelf aangeljèrd. Mien mam rolt auch mit de R. (De pap, auch van Aelse,  deech dat weer minder).  Ich denk dat ich dat  van de mam höb. Ich ben dao trauwes ech neet allein in.

1943 Aelse en Terhaage veur de grwatte oetbreidingen en vraemde  spraokinvloot. Auwt Aelse bestong toen  eigenlik oet  eine lange kern vanaaf de Knaal tot aan de Euverwaeg in Baek mit ein aaftakking ( de Kaolwaeg mit Onger in de Hei). Ut spaor waor de grens tössche  Aelse en Catsop (trouwes, auch in ut plat weurd Catsop  volges mich  neet anges es Catsop  gesjreeve). 

Jo de Daom meint te weite dat waal in Catsop  maer neet in Aelse mit de R weurd gerold en die dat waal doon in Aelse, dit doon doordat hun  mooder of ziezelf oet Catsop kome. Dao zit get in wat er zaet, völ Aelsenaere die ich ken en mit de R-rolle höbbe inderdaad eine béntj mit Catsop. Veur mich is dat auch zwa. Mien mooder is inderdaad gebörtig van Catsop en haet dao de jéste 16 joar gewoond )  Maer doa is ut is toch veur mich neet mit aafgedaon. Ich ken auch genoog richtige Aelsenaire songer bèntj mit Catsop neet allein auwere wie Sjef van Gelissen maer auch jongerewie   Mattie van Staeves (Sajelaer !) en nog vöäl mjè,  die waal degelek mit de R rolle en woovan de auwers waal degelek van auwt Aelse seen (en neet van Catsop). Ich höb dees vraog auch aan de auw Aelsenaere.

Van ut bestuur van ut Streekmuseum veurgelag. Allemaol waore se ut d’r euver ens dat vreuger waal degelik in Aelse mit de R woor gerold (en noch). Allein de eine get mjé es de angere en ut waor neet allein get van Catsop.

Taaleiland Catsop.

Wie kent dat dan? En wie denkt er dan dat de R in Catsop terech is gekome ? Catsop is zelfs vanoet Aelse gestich. Ut is auch neet oet te lékke dat Aelse tösche Catsop,  Maes en Stein in songer de rollende R haet kenne bestaon. Dan zouwe de mooders oet Catsop euver Aelse haer oet Stein en Maes gehaold motte seen (in Baek en Göäl doon ze dit neet). Ich verschil hie trouwes neet allein van meining euver mit Jo de Daom mêr auch mit Jo Cobbe, de schriever van ut standaarwerk (woo ich trouwes wiejer niks aan aaf doon) de Platte Aelsenaer.

1943  Catsop, ein taaleiland mit ein rollende R ?

Ich höb de meining dat vreuger auch in Aelse mit de R woord gerold (maer auch weer neet door allemaol)  maer dat dit in de joare nao de aorlog langsaam verlaore is gegange . Dit kump door de mooders. Kénjer numme namelijk de sproak van hun mooder euver (daovan kump auch de oetdrökking mooderstaal). In Aelse sin de manskaels nwats einkennig gewaes en in de jaore vieftig sin völ mooders van boete Aelse gekoome en auch vöäl gans vraem gezinne. Dus de mooders van völ Aelsenaere op vandaag rolden neet mjè mit de R en dus de kénjer auch neet. Daobie is d’r volges mich auch nog ein grwaot verschil of ste op de auw St Augustinusschwal of of de nuu schwal  gezaete höbs (dus auch tösche nuu Aelsenaerkes songer R). Neemes haet mich vreuger drop geweese dat ich fout mit de R zaot. (Waal leete ze mich waal ens  “drrriedoezenddrrriehoonderd drrieendaarrtig rrrwaj rrrwazze zekke” omdat ich sterk mit de R rolde.)

Pas de letste jaore waer ich dao op aangekald. Wat mich hiebie opvilt is dat dit geböärt door Aelsenaere,  woovan de mam of zelfs gaar geine van de auwers oet Aelse kump……. Ich höb hiebie auch ein bitje ut geveul dat ze zichzelf wille goodkalle door die ut waal doon veur gek te verklaore en feite ontkenne of d’r gaar geine weit van höbbe wie ut wirkelik zit.

De toekoms.

Ich weit trauwes good, dat veer ein achterhoede gevech veure en dat veer blie kenne seen es volgende genearaties nog plat kalle. De oetspraok van ut plat is eigenlik nog maer biezaak. Maer rech is einmaol rech en kromp is kromp en ich wil hie toch ut mient euver gezach höbbe. Trouwes veur ut good begrip: mich maak ut totaal niet oet wie in Aelse gekald weurt. Belangriek is dat veer plat blieve kalle en de Aelsergeis zich in de lúu bliet.

Dao höbbe veer väöl mjé aan. Al kump eine oet China woo ze de R gaar oet neet kenne, dat maak neet oet es er zich maer op sien gemaak bie oos veult, is ut mich good.  

Dae euver dit ongerwerp nog get wilt zékke of ein meining haet, vraog ich om mich die te gaeve. Dan zal ich die eine volgende kjér mit numme. Ut geit mich neet om geliek te kriege, ut geit mich dat veer noe ut nog ként , de dénger vastlékke wie se seen of waore. 

Guuske (en neet Guusjke) van de Pjêterrrrrr, Aelserrrrloog.

Ongerrrrr oet ut Törrrrp (en neet Dörrrrp wie in Buurtvereinging ut Dörp, auch ein taalfoutje)