logo box 450x250 historie dba67b

3.  Aanleg Julianakanaal: Overlevering Hoebaer Fredrix (vervolg)

 

In de zuurbeemden, “Soerbaenje” (aan de kasteelkant van het kanaal)  nabij de Kromme dijk lag ook het eerste voelbalveld van Haslou. Op de voetbalschoenen liep men hierheen door het park. Om er te komen moest men over de beek springen.

Ze hadden ook een aanmoedigingslied met een vreemd einde:
“Daar onder in die beemden, daar speelt een voetbalclub. Het zijn de Haslou-jongens en het volk roept hup,hup. Ze schieten tegen de paal en daarna tegen de lat en op het einde van de wedstrijd heeft Haslou pech gehad (!).”

Voetballers in de oorlog (1943) “onger in de baendj”. Dit een gelegenheids “carnavals-
voetbalteam, de bokjes”. Op de achtergrond kan men de kanaaldijk herkennen.

 

De beemden onder Elsloo met op de achtergrond de begroeing langs de  “Auw Maas”.

Met het afgraven ivm het Grensmaasproject zal dit beeldook verdwijnen.

De Maas was hoger als nu. In de steilte tussen beemd en Maas zaten veel zwaluwen die in de oever hun nesten hadden.

In de Molenbeek ging men wel eens “göve staeke” die zaten onder de stenen die men met een mes optilde. Die göve waren kleine visjes die men als aas gebruikte.

In koude winters verwarmde men brikke (bakstenen) in de oven en deed men deze in een oude zak of deken. Die werden de kinderen aan de voeten gelegd.

Op het Dorine Verschureplein was een drinkpoel.

Met een koe ploegde men 3 keer zo lang als met een paard. Ook kon men niet zo diep ploegen. Een ploeg voor een koe was een “schalm”. En ploeg voor een paard ploegde dieper en keerde de grond dat was een “wentelploeg”.

Poederkalk werd in Meerssen met kar en paard gehaald. De geinterviewde Hoebaer Fredrix haalde eens een vracht Samen met Miel Römers. 65 jaar geleden.

Rierbleumkes:
Dat waren ca 30 cm hoge planten waar kleine zaadbolletjes als luciferkopjes op zaten. Raakte men de planten aan dan sprongen de bolletjes weg. Zondags liepen de meisjes naar de beemd om rierbleumkes te plukken. Hier maakte men kransen van.

Knubbelen:
Op zondagmiddag werden door ca  6 personen een blokje op de weg gezet . Hierop werd door iedereen een cent gelegd. Met een mooie steen werd ombeurten op blokje gegooid en riep men kop of munt. Gooide men het blokje om dan kreeg je alle munten die met hetgeen men gezegd had boven lag.

Smokkelen:
- Men smokkelde veel voor de aanleg van het Julianakanaal
- Men kocht de waren in winkels in Kotem. Daar liep je tegenaan als men van het veer af Kotem binnenging.
- Een van zijn broers was ook smokkelaar. Hij werd gepakt en door de Nederlanders (!) voor drie maanden te werk gesteld in Bree (Belgie !)
- De Belgen deden niets tegen de smokkelaars. Die zagen ze graag komen.
- De waar werd in een band om het lichaam gebonden.
- Sommigen (zoals Lowieke Lenaerts) smokkelde door waterdichte zakken aan een touw de Maas over te halen.
- In Elsloo fungeerde Mechel van Zus (Gouder de Beauregard) die in de Schippersbeurs woonde als uitkijk. Als dounaniers de Maasberg afgingen floot zij op een fluit en waarschuwde daarmee de smokkelaars aan de Maas. Deze verstopten zich dan.
- Bij haar thuis “lag” het hele dorp inclusief de douaniers !
- De smokkelaars staken de Maas over bij de oude Maas. Daar was een doorwaadbare plaats Vervolgens ging men door de beemden naar het Hoge bos en vervolgens door het lage bos tot aan de Slakbeek. Daar stak men dan over naar de eigen tuinen.

De Schippersbeurs in 1935. Het trefpunt van zowel smokkelaars als douaniers !

Mechel staat in de deur. Haar man Lambert staat voor haar. Mechel was een legendarische vrouw, de beschermvrouwe van de smokkelaars uit Elsloo.

Zij was het ook die de Duitsers waarschuwde, toen zij hun kanon bovenaan de Maasberg opstelden, niet op de bunkers aan de overkant van het kanaal te schieten omdat daar mensen in zaten: ”neet scheete,  dao zitte luu in !“ schijnt ze toen geroepen te hebben !

- De vader van Hoebaer Fredrix, Gus, was vrachtrijder en boerde wat. Belangrijke vrachten waren geregeld vervoer van hooi en stro en varkens naar Maastricht in opdracht van grotere boeren zoals Willem Voncken. Retour nam hij voor de kleine winkels
regelmatig de waren mee terug die zij dan weer aan de inwoners doorverkochten.  
- Als zijn vader naar Maastricht ging dan vertrok hij in alle vroegte en was pas laat terug (vaak de klok rond).

De oude Maasberg (rond 1935). Rechts op de voorgrond het geboortehuis van Hoebaer Fredrix.

 


Hoebaer Fredrix

-    Men moest met vrachten via het Seeckendaal en dan via de Rijksweg naar Maastricht. (met hoge vrachten kon men niet door de Eikskensweg) De Kruisberg was gevaarlijk om af te dalen. Men moest dan hevig remmen.
Vrachten:
-  Kolen halen op de mijn t.b.v. de mijnwerkers.
-  Rijden voor de gemeente.
-  Ook heeft zijn vader verteld dat hij vaker schepen tegen de stroom in langs de Maas van Meers tot Geulle heeft gesleept.
-  Het was een hele kunst om met paarden en kar in de Maasberg te manoeuvreren
-  Hoebaer heeft nog meegewerkt aan het bouwen van de grote keermuur in de Maasberg. Dat werd gedaan met ladders tegen de helling. Een moeizaam werk. Ook heeft hij palen met draad als afrastering langs Op de Berg geplaatst.

Het begin van het grote werk.
Het traject bij Elsloo zat Rijkswaterstaat danig in de maag. Een van de problemen
waar ze een oplossing voor moesten zoeken was de doorgraving van de Scharberg tussen Elsloo en Stein. Men vreesde afschuivingen van de hellingen naar de Maas vanwege
lagen met drijfzand in de hellingen.

Gezien de opbouw van de lagen en eerdere ervaringen in Elsloo, was het gevaar van afschuiving  geen onterechte vrees.


(Tekening: H. Rouvroye. Streekmuseum de Schippersbeurs)

Er werden alternatieven bekeken waarvan een midden door  de bossen, Terhagen en vervolgens via de Driekuilenweg en vervolgens in een boog om Stein.
Tussen Urmond en Berg kwam men dan weer op het oorspronkelijke plan uit. Het tweede alternatief was nog rigoureuzer. Het kanaal zou dan door de hellingbossen, via de Dorpstraat (!) en dan door het Meldert naar Stein en dan vlak langs Stein naar Urmond. Maar ook dan zou men de drijfzandbanken niet kunnen vermijden en het tracé zou veel langer en dus duurder worden. Ook zou men een enorme hoeveelheid grond moeten zien te verwerken. Uiteindelijk zou men voor het traject 3, langs de Maas, kiezen en de problemen met het drijfzand en water tijdens de bouw oplossen.

Tekening: Streekmuseum de Schippersbeurs

Trace 1 liep midden door de kern. Wat de totale ondergang van het bos, Terhagen en het dorp had betekend.
Trace 2: Had de hele kern en Terhagen bespaard
Trace 3: Is het uitgevoerde traject. Heeft 1/3 van de kern gekost, maar het bos gespaard.

Voor Elsloo begon het allemaal serieus te worden met de volgende  afkondiging in het Staatsblad:
Wet van den 28sten April 1927, tot verklaring van het algemeen nut der onteigening van perceelen, erfdienstbaarheden en andere zakelijke rechten in den gemeenten Geulle, Elsloo en Roosteren noodig voor den aanleg van scheepvaartwegen c.a. in Zuid Limburg ingevolge de wet van 28 Juli 1921 Staatsblad no 1012 (Julianakanaal)

In 1927 kwamen “schatters” naar Elsloo die namens Rijkswaterstaat de waarde van grond en huizenbezit moesten vaststellen. (Stein, Berg en Urmonds kwamen pas later aan de beurt). Op de schatters en de komst van een kanaal zaten de Aelsenaere niet te wachten:
“Men kon zich ook niet indenken dat het mogelijk zou zijn om door de Scharberg met de “bikkel en schöp” heen te graven (van grote graafmachines had men geen weet).
En degene die het toch zou wagen met graven te beginnen zouden ze “kepot staeke”” En dat meenden ze !!! De mannen van Elsloo stonden toen niet bepaald als watjes bekend. Ook in Stein waren de gemoederen druk in beweging en heerste grote onrust onder de mensen.

Toen echter bekend werd hoe hoog uitkeringen zouden zijn, verdween alle weerstand. Het werk kon beginnen. Het gemeentehuis, de school en 43 huizen moesten afgebroken en elders herbouwd worden. Dat niet alleen ook alle verbindingen met Geulle,
Meers, Stein en het veerpont op de Maas moesten omgelegd worden. Men begon in Elsloo in augustus 1929 en in 1935 was alles afgerond en werd het kanaal geopend.

Elsloo 1895. Deze kaart geeft het hele gebied weer voor het graven van  het Julianakanaal



Laat reactieformulier zien